Tijd voor een goed gesprek
Artikel van An Kestens in UZ Magazine, december 2010
UZ Leuven is een stad waar achter de deuren van de patiëntenkamers veel gevoelens schuilgaan, maar ook veel vragen over de zin van het leven. Waar nodig zoeken de pastors van het ziekenhuis toegang tot wat er zich achter die deuren afspeelt. Waarom? Wat hopen ze te bereiken? Op de pastorale dienst van campus Gasthuisberg heerst een huiselijke sfeer. De dienst is onlangs verhuisd. Het is er pas geverfd, er staan nog wat verhuisdozen op de grond, mensen lopen hun bureau in en uit. Een vrouw vraagt naar een pastor. Voor haar man. Hij is al enkele weken in het ziekenhuis opgenomen en zou graag eens met iemand over zijn situatie praten. Twee pastors maken wat tijd – iets wat ze vaker doen –maar dit keer voor een interview. Piet Vandevoorde, priester, is sinds 2002 diensthoofd en pastor van de pastorale dienst van het ziekenhuis. Ingrid van den Akker was vroeger verpleegkundige, ondertussen is ze al vijf jaar pastor bij UZ Leuven.
Wat is een pastor eigenlijk, als zowel een priester als een leek die titel kan dragen?
Ingrid van den Akker: Een pastor is iemand die op weg gaat met patiënten en hun familie. Hij probeert samen met hen op zoek te gaan naar krachtbronnen om een ziekte door te komen, om het naderende einde te aanvaarden, om een verlies te verwerken... Het maakt niet uit waar die kracht vandaan komt. Bij de ene is dat muziek, bij de andere God, nog anderen vinden hun houvast in het bezoek van de kleinkinderen. Ziek zijn betekent ook dat alles even stilstaat. Patiënten denken na over hun eigen leven. Wij maken tijd, creëren de ruimte om er voor hen te zijn. en naar die levensvragen te luisteren.
Piet Vandevoorde: Het 'tijd hebben om' is typisch voor ons als pastor. Aan het bed van een ziekenhuispatiënt komen veel zorgverleners. De meesten kunnen niet zomaar een half uur gaan zitten om naar de patiënt te luisteren. Wij kunnen dat wel. Dat wil niet zeggen dat de andere zorgverleners dat niet doen of niet mogen doen, maar het is ons specifiek mandaat om voor die spirituele zorg aandacht te hebben.
Ingrid van den Akker: We doen dat ook door andere zorgverleners te sensibiliseren en hen te leren de vraag achter de vraag te zien. Wij hoeven er niet altijd zelf bij geroepen te worden. Als er maar iemand aandacht voor die specifieke nood heeft.
Moet je als pastor een diepgelovige christen zijn?
Piet Vandevoorde: We zijn met elf pastors, drie priesters en acht leken. Elk van ons heeft een christelijke achtergrond, maar vult die beleving in het dagelijks leven zelf in. Er is ook een grote verscheidenheid in hoe we de kerk aanvoelen. Wat niet wil zeggen dat er een onderscheid is in de pastorale taken die we uitvoeren. Het is niet zo dat de ene pastor gesprekken mag doen, of mag voorgaan in de liturgie, en de andere niet. Iedereen doet hetzelfde.
Ingrid van den Akker: Dat geldt ook in de omgang met de patiënten. Als pastor heb ik mijn eigen waarden en overtuigingen, maar die hoeven niet dezelfde te zijn als die van een patiënt. Onze hoofdtaak is spirituele zorgverlening, omgaan met levensvragen van patiënten op de manier die zij willen.
Piet Vandevoorde: Patiënten denken vaak dat ze gelovig moeten zijn om met ons te praten. Ze beginnen het gesprek met 'Ik ben eigenlijk niet zo gelovig' of 'Ik ben niet gelovig, maar een goed gesprek, daar sta ik wel voor open'. Voor ons is dat geen enkel probleem, het is eigenlijk net wat we willen!
Is het moeilijk om als volstrekt onbekende contact te krijgen met een patiënt?
Ingrid van den Akker: Wanneer we bij mensen komen, is het in de meeste gevallen omdat we gevraagd werden. Dat kan zijn door een verpleegkundige of door de familie. Meestal is er vooraf gepolst of we mogen komen. Het gebeurt zelden dat we niet welkom zijn. Ik sta er soms zelf van te kijken hoe graag mensen hun verhaal doen aan iemand die ze nog nooit in hun leven gezien hebben. Ze vertellen dan over hun leven, over de oorlog, over hun kinderen, over alles. Soms vertellen ze ons ook dingen die ze nog nooit aan iemand anders verteld hebben.
Piet Vandevoorde: Het gaat soms om dingen die mensen maar één keer in hun leven vertellen. Zo'n verhaal bij ons neerleggen geeft hen een gevoel van veiligheid. Door het te vertellen zijn die patiënten verlost van een last. Bovendien is het verhaal ergens neergelegd buiten de kring van familie en vrienden. Zoiets kan belangrijk zijn om verder te kunnen met je leven.
Waarom hebben jullie ervoor gekozen om pastor te worden?
Ingrid van den Akker: Ik ben verpleegkundige van opleiding. In die job wilde ik me vaak gewoon naast de patiënt of zijn familie zetten om naar hen te luisteren, om te weten wat hen bezig hield en waar ze hun krachten vandaan haalden. Als verpleegkundige heb je daar niet altijd tijd voor. Later kreeg ik de kans om theologie te studeren en zo kwam ik hier op de pastorale dienst van het ziekenhuis terecht. De combinatie met mijn opleiding en mijn ervaring als verpleegkundige zie ik als een groot voordeel.
Piet Vandevoorde: Ik beleef dit als een roeping. Pastor zijn is voor mij aandacht hebben voor alles wat kwetsbaar is en het een plaats geven. Vooral ook omdat we vandaag in een harde maatschappij leven, waar kwetsbaarheid heel erg in de verdrukking staat. Je tijd en je energie mogen gebruiken om mensen in een kwetsbare situatie te steunen en op weg te helpen, vind ik meer dan de moeite waard!
Wat is jullie grootste frustratie of jullie grootste voldoening?
Piet Vandevoorde: Onze job vraagt heel veel energie en het is niet altijd evident. Maar elke dag op deze manier met mensen mogen omgaan, geeft mij het gevoel dat ik zinvol bezig ben. Bovendien krijg je heel veel dankbaarheid terug. Wat mij soms frustreert? Dat we niet iedereen kunnen helpen die het nodig heeft. We zouden dag en nacht kunnen werken. Het stopt nooit. Daar heb ik het wel eens moeilijk mee.
Ingrid van den Akker: Onze job is heel intensief, daarom werk ik ook bewust viervijfde. Op die manier heb ik de nodige ruimte voor mezelf. Maar mensen mogen ontmoeten die zich helemaal voor je openstellen, is eigenlijk een groot voorrecht. Het geeft me veel energie!