Je bent hier: Startpagina › Nieuws › bidden psychiatrie

Relatie geloof en gezondheid

De relatie tussen religie of spiritualiteit en gezondheid of welzijn staat de laatste jaren in de belangstelling. Het Interdisciplinair Kenniscentrum Kerk en Samenleving kwam in 2012 met een rapport rond de relatie tussen chronisch ziek zijn en het zoeken naar zin.  Psychologe Jessie Dezutter wijdde haar doctoraat aan het verband tussen religie en geestelijke gezondheid. Een recente Amerikaanse studie peilde voor het eerst naar het effect van spirituele zorg op het welzijn van terminale kankerpatiënten. Arts Jean-Luc Mommaerts lanceert een ambitieuze interuniversitaire studie naar de impact van het onderbewustzijn op chronische ziekten. En onderzoeker de Rijk raad psychiatrische patiënten aan te bidden. 

Tertio-dossier (april 2012): Chronisch zieken zoeken naar zin

Vind hier de pdf-versie van dit Tertio-dossier

Een Tertio-abonnement? Klik hier

Foto's: copyright Tertio

Sociologisch onderzoek legt leemte bloot

Levensbeschouwing is belangrijk voor 52 procent van de chronische zieken tussen 40 en 65 jaar. 36 procent put er kracht uit en 8 procent vindt levensbeschouwing belangrijk, maar ervaart het niet als krachtbron. Dat blijkt uit een onderzoek van het Interdisciplinair Kenniscentrum Kerk en Samenleving (IKSS).

Jos Vranckx | Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van Ziekenzorg CM. Leden en niet-leden van de organisatie namen eraan deel. Opmerkelijk is dat bijna negen op de tien ondervraagden vindt dat de wereld niet begrijpt wat het betekent om chronisch ziek te zijn. Het onbegrip is vooral groot als de ziekte niet zichtbaar is, zoals bij pijnpatiënten of mensen met een depressie. Persoonlijke situatie, sociale omgeving en levensbeschouwing hebben een direct en indirect verband met de zingevingsvragen. Ook beroepskrachten en vrijwilligers hebben hier invloed op. “Zingeving is een samenspel van dynamische elementen die elkaar beïnvloeden”, stelt projectleider Wim Vandewiele. Respondenten die meer zin geven aan hun leven zijn een stuk positiever, meer open over de ziekte die ze meer aanvaarden en minder eenzaam.

Menselijke relaties
Volgens medisch sociologe Greet Verbergt is het de eerste keer dat een patiëntenonderzoek in Vlaanderen expliciet naar zingeving peilt. De nood eraan wordt onderschat door de medicalisering en de verschraling van menselijke relaties. “Ook al is je ziekte of handicap medisch gezien onder controle, er blijven de diepmenselijke noden die al te vaak over het hoofd worden gezien.” Volgens zingevingscoördinator Jean-Paul Vermassen ligt dat ook aan de toenemende impact van management en efficiëntie in de gezondheidszorg.

De resultaten van het onderzoek zijn voor Ziekenzorg CM een stimulans om het proces van zingeving en spiritualiteit in het leven van chronisch zieken te versterken of aan te moedigen. Johan Tourné, nationaal secretaris van de organisatie, ziet hierin ook een bevestiging van de blijvende waarde van de open christelijke identiteit van de beweging.

Teksten: Jos Vranckx | Het aantal mensen met een chronische ziekte neemt almaar toe. En niet alleen door de vergrijzing. Het langdurig ziek zijn roept indringende zingevingsvragen op die in deze tijd van medicalisering veelal onder de mat worden geschoven. Ten onrechte, want zieken die meer zin geven aan hun leven zijn een stuk positiever, hebben hun ziekte meer aanvaard en zijn minder eenzaam. Dat blijkt uit een baanbrekend onderzoek bij chronisch zieken tussen 40 en 65 jaar, in opdracht van Ziekenzorg CM. Tertio vroeg reacties aan onderzoekers, begeleiders en ervaringsdeskundigen.

Lees het Tertio-dossier verder op deze pagina

Studie Jessie Dezutter (K.U.Leuven):

Uit: Tertio, 23 juni 2010 (Tekst: Jos Vranckx)

Het belang van religie neemt toe als iemand geconfronteerd wordt met heel hoge niveaus van stress. Dat concludeert Jessie Dezutter uit een zestal onderzoeken in normatieve en klinische groepen in Vlaanderen, onder leiding van hoogleraar Dirk Hutsebaut.

In de VS is de overwegende tendens dat religieus geloof een positieve impact heeft op gezondheid, zoals bleek uit een recente coverstory van het weekblad Time onder de titel How faith can heal. Maar volgens Jessie Dezutter die doctoreerde bij het Centrum voor Godsdienstpsychologie, kunnen de Amerikaanse bevindingen niet zomaar op West-Europa worden toegepast omdat het religieuze landschap verschilt. Maar haar conclusies blijken toch op hetzelfde neer te komen. Er is een positief verband tussen geloof en geestelijke gezondheid, maar wel sterk afhankelijk van het godsbeeld. Iemand met een positief godsbeeld heeft een hoger niveau van welbevinden, maar bij iemand met een negatief godsbeeld werkt het omgekeerd.

Religie lijkt ook een buffer te vormen tegen chronische pijn, zegt Dezutter. Dat betekent niet noodzakelijk dat de patiënt minder pijn heeft, wel dat hij ondanks de pijn meer tevreden is over zijn leven. Volgens de kersverse doctor bepaalt niet religie op zich maar de manier waarop je ermee omgaat, de verhouding tot de geestelijke gezondheid. Anders gezegd: wie religieuze teksten letterlijk interpreteert, heeft meer kans op depressieve gevoelens dan wie er veeleer symbolisch mee omgaat. Hetzelfde geldt voor de 'hardcore' wetenschapper of atheïst die religie verwerpt omdat hij die teksten alleen letterlijk leest en niet openstaat voor een interpreterende, symbolische houding.

Amerikaanse studie:spirituele zorg heilzaam in terminale fase

Uit: Tertio, 23 juni 2010 (Tekst: Jos Vranckx)

Voor het eerst is het effect van spirituele zorg op terminale kankerpatiënten wetenschappelijk onderzocht. De conclusies zijn uiteraard belangrijk voor het euthanasiedebat. De studie van de Harvard University verscheen recentelijk in Clinical Oncology, een hoog aangeschreven tijdschrift voor kankergeneeskunde.

Zo'n 343 patiënten met gevorderde kanker werden opgevolgd tot aan hun dood, gemiddeld 115 dagen. Uitgangspunt van de studie was dat door de lichamelijke achteruitgang en met de dood in zicht, mensen met gevorderde kanker meer behoefte hebben aan zingeving, hoop en spirituele zorg dan doorgaans gedacht. De onderzoekers definiëren 'spiritualiteit' als de persoonlijke relatie tot en/of de ervaring van het transcendente, door religieus geloof of andere bronnen. Patiënten van wie de spirituele noden werden ondersteund door zowel het medische team als pastorale zorg, waren vijf keer meer bereid af te zien van zinloze agressieve behandelingen en palliatieve zorg te aanvaarden. Ook gaven ze aan hun levenskwaliteit een score die 28 procent hoger lag dan bij de groep die deze ondersteuning niet kreeg.

De redactie van Clinical Oncology vond de studie zo belangrijk dat ze er haar hoofdartikel aan wijdde. Spirituele zorg blijft vaak afwezig bij patiënten op het einde van hun leven. Die bevindingen bevestigen dat er nood is aan aangepaste opvoeding van medische zorgverstrekkers en aan integratie van pastorale zorg in multidisciplinaire medische teams.

Britse studie: 'Wie gelooft in Jezus, leeft langer’ 

LONDEN (RKnieuws.net, 28 april 2011) - Wie in Jezus gelooft, leeft langer en gezonder. Dat blijkt uit een onderzoek van het Christian Medical Fellowhip met zetel in Londen. Om tot die vaststelling te komen hebben de artsen Alex Bunn en David Randall zo’n 1.200 internationale studies en 400 medische vakartikelen doorgenomen. Ongeveer 81 procent van deze onderzoeken tonen aan dat het geloof gunstig is voor de gezondheid. Volgens 4 procent van de onderzoeken heeft het geloof een negatieve invloed. De overige onderzoeken stellen dat er geen verband is tussen geloof en gezondheid.

Volgens de Britse onderzoekers ligt de levensverwachting van gelovigen 7 tot 14 jaar boven die van niet-gelovigen. Factoren als inkomen en genoten onderwijs zouden in dit verband een kleinere rol spelen Gelovigen kennen meer welzijn, meer tevredenheid, meer hoop, meer optimisme, meer zin in het leven, meer eigenwaarde, minder eenzaamheid, minder angst, minder depressie en minder zelfmoordgedachten. De onderzoekers wijzen er ook op dat gelovigen er een minder riskante levensstijl op nahouden. Ze gebruiken minder alcohol en roken minder.

De onderzoekers onderzochten ook de invloed van het gebed bij ziektes. Zij konden in dit verband geen duidelijke positieve of negatieve resultaten vaststellen. De onderzoekers geven toe dat men de redenen waarom God al dan niet gebeden verhoort niet medisch kan onderzoeken.

Arts Jean-Luc Mommaerts: 'Wie bezieling verliest, kan ziek worden'

Uit: Tertio, 23 juni 2010 (Tekst: Jos Vranckx)

De Antwerpse arts en master in de cognitieve wetenschappen Jean-Luc Mommaerts is gefascineerd door de rol van het onderbewustzijn bij ziekte en gezondheid en de mogelijkheid om dat te beïnvloeden. Spiritualiteit speelt daarin een cruciale rol. Via interuniversitair onderzoek wil hij die hypothese wetenschappelijk hard maken.

Jean-Luc Mommaerts is het helemaal eens met de conclusies van Jessie Dezutter en die van het tijdschrift Clinical Oncology (zie hierboven) over de waarde van een positieve, verinnerlijkte spiritualiteit op geestelijke gezondheid en bij het levenseinde. Het einde van het leven wordt vaak beschouwd als halfdood zijn. Dat creëert existentiële angst: 'ik kan maar beter helemaal dood zijn'. Vandaar de vraag naar euthanasie. Maar het einde van het leven hoort bij het leven en is daar een cruciale fase van. Alle maskers kunnen vallen, je bent vrij om tot de kern van jezelf of je ziel te komen en je met je leven te verzoenen. Niets doet zo'n pijn als een ziel die scheurt.

Mommaerts wil terminale patiënten daarbij helpen door geleide meditatie op een ingesproken cd. Bedoeling is de patiënt de weg te wijzen naar zijn innerlijke heilige ruimte. Die kan hij zelf invullen met de symbolen, waarden en voorstellingen van het eigen geloof, al dan niet samen met de pastor. Maar ook ongelovigen kunnen ermee aan de slag. Dat zij spiritueel uit de boot vallen, vind ik bijzonder erg. Ik ben daarom blij dat de Harvardstudie mijn visie bevestigt.

Psychosomatiek

We beleven in deze tijd een epidemie van psychische, psychosomatische en onverklaarde ziekten, wat onze gezondheidszorg voor enorme uitdagingen stelt. Volgens Mommaerts heeft dat te maken met verlies van 'be-ziel-ing'. De meeste mensen zitten vast in oppervlakkige lagen van hun bewustzijn, vandaar de vlucht in verslavingen en kicks. Beweging naar binnen toe is belangrijk om je als totale persoon te verwezenlijken. De mens is een eenheid. Als het diepere zelf de ziel verstikt wordt, heeft dat een ontregelend effect op het immuunsysteem. De immuuncellen vallen het eigen lichaam aan, met als gevolg een toename van auto-immuunziekten en andere immuungerelateerde stoornissen als astma en allergieën, zeker ook bij kinderen. Mijn hypothese is dat dit zielsverlies een grotere rol speelt dan het fijn stof waarover zoveel te doen is. Psychosomatische ziekten nemen vandaag toe omdat de ziel harder aan het 'roepen' is, maar we horen het niet. Ook de kerk laat het afweten. Innerlijke groei krijg je niet door aan de plant te trekken, want dan dreig je de wortels te beschadigen. Je moet de wortels zelf verzorgen.

Volgens Mommaerts is de reactie van de reguliere geneeskunde een doodlopende weg. Minstens 50 procent van de medicatie is puur cosmetisch. Achter chronische pijn zit bijna altijd een soort van 'psychische kramp'. Als je de pijn zelf verdrijft, blijft de kramp. Die voel je nadien terug als pijn of iets anders. Mommaerts heeft er zijn levenswerk van gemaakt die visie wetenschappelijk hard te maken binnen de reguliere, 'evidence-based' geneeskunde. Hij heeft de stichting 'Aurelis' opgericht Autosuggestie, Relaxatie, Innerlijke sterkte die technieken ontwikkelt voor zelfzorg, met de steun van experts als de psychiater Boudewijn Van Houdenhove (K.U.Leuven) en VUB-hoogleraar huisartsgeneeskunde Dirk Devroey. Met hun medewerking organiseert hij twee klinische studies, bij chronische pijnpatiënten en bij kankerpatiënten.

De Rijk: 'Psychiatrische patiënten moeten leren bidden'

ANP - 2 november 2010. Bidden helpt psychiatrische patiënten ook bij het hanteren van problemen, zo concludeert de Nederlandse onderzoeker Peter de Rijk, die een cursus "Bidden: hoe doe je dat?" voor deze patiënten ontwikkelde. De Rijk is gepromoveerd aan de Universiteit van Tilburg.

Geestelijk verzorgers in instellingen krijgen volgens De Rijk vaak vragen van patiënten die graag willen bidden, maar niet weten hoe ze dat moeten doen. Veel patiënten in die omstandigheden hebben behoefte aan een vorm van geloof. Bidden kan voor hen fungeren als een vorm van cognitieve therapie, waardoor ze zich in hun dagelijks functioneren beter voelen, aldus de onderzoeker.

Voor iedereen

In de cursus die De Rijk ontwikkelde, heeft God wel een plaats, maar wordt de invulling van de Godsvoorstelling opengelaten, zodat iedereen mee kan doen.

De Rijk heeft de door hem ontwikkelde methode driemaal uitgeprobeerd met groepen patiënten die al lange tijd in een instelling wonen. Zij kwamen negen keer bij elkaar en maakten aan het eind van de cursus hun eigen 'bidplan'. Zij bleken zich niet alleen in hun behoefte aan geloof, maar ook in het algemeen beter te voelen en beter met hun problemen te kunnen omgaan.

De Rijk pleit er in zijn proefschrift voor de cursus onder grotere groepen patiënten in andere instellingen verder te verfijnen.