Spiritualiteit

'Veertig dagen tijd'

Stijn Demaré 

Hieronder vindt u een selectie uit het artikel, verschenen in Rondom Gezin (Lentenummer 2010, jaargang 31, nr. 1)

Vind hier de pdf-versie van het volledige artikel

Vandaag is vasten terug in de mode. Vele jongeren en studenten maken van de vastenperiode gebruik om te letten op wat en hoeveel ze eten. Het doel is steevast wat overtollige kilo’s kwijt te geraken en wat gezonder te leven. Het vasten wordt ook door lifestyle-magazines aangeprezen en verschillende kuuroorden hebben het in hun wellness-programma opgenomen. Daarmee wordt het vasten probleemloos geïntegreerd in onze hedendaagse cultus van het lichaam. Toch kunnen we ons afvragen of deze invulling van vasten wel aansluit bij de oorspronkelijke, Bijbelse betekenis.

Wanneer op Aswoensdag de vastenperiode begint, krijgen we veertig dagen de tijd om ons voor te bereiden op het feest van Pasen. We krijgen ook de tijd om te werken aan onze relatie tot God en onze naasten. Hieronder vind je zeven vastenpuntjes die een gids kunnen zijn om van het vasten een geslaagde voorbereidingstijd te maken.

Tijd om tijd vrij te maken

Er is een tijd om te zoeken en een tijd om te verliezen,
een tijd om te bewaren en een tijd om weg te gooien.
Prediker 3,6

Vasten is ook een vorm van timemanagement, maar dan wel met andere principes en prioriteiten. In plaats van onze tijdsbesteding te maximaliseren, gaan we op zoek naar ‘verloren’ tijd om op adem te komen, stil te vallen of te bidden. De vastenperiode is het ideale moment om af en toe extra tijd vrij te maken om gewoon samen met je gezin of je vrienden te kunnen doorbrengen.

Enkele tips om aan ‘vastentijd-management’ te doen:

  • Zet je gsm uit even tijdens persoonlijke gesprekken zodat je oprecht tijd hebt om aandachtig te luisteren.
  • Maak elke avond een kwartiertje tijd vrij om nog eens terug te blikken op de voorbije dag.
  • Respecteer de zondag als rustdag en maak er een leuke gezinsdag van.

Tijd om los te komen van wat je beklemt

Als een graankorrel niet in de aarde valt en sterft, blijft het één graankorrel,
maar wanneer hij sterft draagt hij veel vrucht.
Johannes 12, 24

Aswoensdag als startpunt van de vasten biedt ons de ideale gelegenheid om even halt te houden. Wanneer je het assenkruisje tijdens de Aswoensdagviering ontvangt, weerklinkt de gekende spreuk: “Gedenk dat je stof bent en tot stof zult wederkeren!” Zo worden we herinnerd aan onze eigen kleinheid en opgeroepen ons leven opnieuw in handen te nemen en te leven alsof elke dag de laatste zou kunnen zijn. Vasten werd vroeger ook aangeduid met het woord “versterving”. Hoewel het woord wat uit de tijd is, toont het ons toch heel mooi hoe de vasten oproept om te sterven aan de oude ‘ik’ met alle slechte gewoontes, zodat een nieuw ‘ik’ in alle vrijheid geboren kan worden.

Opnieuw enkele tips, dit keer voor aswoensdag:

  • Maak een prioriteitenlijstje waarin je oplijst wat voor jou écht belangrijk is en waaraan je deze vastenperiode wil werken.
  • Berg alle snoepgoed en lekkers op in de vastentrommel en wacht tot het Paasfeest om de trommel terug open te maken.

Tijd om wat bewuster en ecologischer te leven

Hoe lang nog zal de aarde treuren, zullen gras en bloemen verdorren?
Het vee en de vogels komen om door de wandaden van haar bewoners.
Jeremia 12,4

De vastenperiode is het ideale moment om ook eens stil te staan bij onze houding tegenover de aarde en de natuur. Volgens sommige theologen zijn soberheid en ascese dé uitweg uit onze hedendaagse ecologische crisis. Door onze maatschappelijke spilzucht te vervangen door een ‘ethiek van het genoeg’ kunnen we leren duurzaam met de aarde om te gaan. Als we onze verstoorde relatie tot de aarde en de natuur willen herstellen, moeten we luisteren naar de stem van de aarde en respect hebben voor het ritme van de natuur.

Enkele tips om er bewuster mee om te gaan:

  • Bereken je eigen ecologische voetafdruk op een van de vele websites hierover en bedenk hoe je je eigen voetafdruk kunt verkleinen.
  • Probeer iedere week een vleesvrije dag te houden en kook zoveel mogelijk met lokaal gekweekte seizoensgroenten (meer info hierover op www.velt.be en www.vegetarisme.be).
  • Zet je wagen af en toe bewust aan de kant en bedenk milieuvriendelijke alternatieven om je te verplaatsen. Dit kan je combineren met de tips uit het eerste titeltje: ‘Tijd om tijd vrij maken’.

Tijd om (broederlijk) te delen

Is dit niet het vasten dat ik verkies: (...)
je brood delen met de hongerige, onderdak bieden aan armen zonder huis,
iemand kleden die naakt rondloopt, je bekommeren om je medemensen?
Jesaja 58,6-7

De Bijbel roept ons in de vastentijd op om speciaal aandacht te hebben voor armen en minderbedeelden. Ook Broederlijk Delen stelt jaarlijks een vastencampagne op die de solidariteit met het arme zuiden centraal stelt.

Enkele tips om broederlijk te delen:

  • Geef je op als vrijwilliger voor het mee helpen organiseren van koffiestop of een solidariteitsmaaltijd.
  • Gebruik actief de vastenkalender ‘Kiezen en delen’ en val af en toe stil bij een van de vele bezinnende teksten.
  • Neem iedere dag het ‘veertigdagenboekje’ door met je kinderen.

Tijd voor verzoening met je gezin, familie en vrienden

Wanneer je dus je offergave naar het altaar brengt
en je je daar herinnert dat je broeder of zuster je iets verwijt,
laat je gave dan bij het altaar achter;
ga je eerst met die ander verzoenen en kom daarna je offer brengen.
Matteüs 5,23-24

De vastentijd is bij uitstek een tijd van vergeving en boete doen. Boeten betekent oorspronkelijk ‘herstellen’ en ‘oplappen’, bijvoorbeeld van een visnet. In de vasten boeten we ons relationele netwerk en proberen we terug aan te knopen bij doorgeknipte of beschadigde relaties. In het besef van onze kleinheid en kwetsbaarheid gaan we onze medemens en God opnieuw tegemoet. Een open en eerlijk (biecht)gesprek kan hierbij wonderen doen.

Enkele tips voor verzoening en samenzijn:

  • Neem terug contact op met iemand die je uit het oog verloren was of waarmee je ruzie hebt.
  • Plan een gezelschapsspelletjesavond met het gezin en speel bijvoorbeeld het ‘mundopoliespel’ van Oxfam.
  • Breng een bezoekje aan iemand die eenzaam is en je bezoek heel erg op prijs zal stellen.
  • Besteed in je gezin extra aandacht aan het eten op zondag, dank God voor de maaltijd en het samenzijn.

Tijd om te bidden

Niet je kleren moet je scheuren, maar je hart.
Joël 2,12-13

Door het gebed onderhouden we onze relatie met God. Het is in het openstellen van ons hart en het erkennen van onze kleinheid dat we in aanraking komen met Hem die groter is. In deze unieke relatie mogen we thuiskomen en ons geborgen weten. In het gebed kunnen we kracht putten en de hoop levend houden. Albert Einstein zei ooit: “Bidden verandert de wereld niet, maar bidden verandert mensen en mensen veranderen de wereld.”

Enkele tips om tijd te maken voor gebed:

  • Neem de Bijbellezing van de dag in overweging. Via www.dagelijksevangelie.org kan je je abonneren zodat je dagelijks een email krijgt met de lezingen van de dag.
  • Schrijf je in op een podcast zoals “Pray as you go” of “Prière de la communauté de Taizé” en luister ernaar, bijvoorbeeld op weg naar je werk
  • Spreek met je partner af om ‘s avonds voor het slapen samen een psalm te bidden of een Taizélied te zingen.

Tijd om je voor te bereiden op Pasen

Veertig dagen bleef Jezus in de woestijn (...)
Hij leefde er te midden van de wilde dieren,
en engelen zorgden voor hem.
Marcus 1, 13

De veertigdagentijd wordt afgesloten met de Goede Week die begint met Palmzondag en eindigt met het triduüm van Witte Donderdag, Goede Vrijdag en Stille Zaterdag. Tijdens deze week worden het lijden en de kruisdood van Jezus Christus herdacht. Het is doorheen de radicaliteit van het lijden en de dood dat het Paasfeest mogelijk wordt. Het is omdat we op Goede Vrijdag zien dat Jezus Christus het lot deelt van de onschuldig veroordeelde slachtoffers, dat zijn Verrijzenis ons terug hoop geeft om ons tegen onrecht en geweld te blijven verzetten.

  • Neem (samen met je gezin) deel aan enkele vieringen van de Goede Week in je parochie.
  • Waag je aan een uitvoering van Bach’s Mattäus-Passion die op schitterende, muzikale wijze het passieverhaal in scène zet.
  • Mediteer bij de veertien staties van een (expressieve) kruisweg, zoals bijvoorbeeld die van Sieger Köder.

Vasten op www.on-GELOOF-lijk.be
Wanneer u op de site bent, kunt u klikken op 'Veertigdagentijd'. Ook een aantal filmpjes van on-GELOOF-lijk handelen over de vasten. (vb. aflevering 5 en aflevering 8)

De veertigdagentijd begint op Aswoensdag, dit jaar is dat woensdag 9 maart, en duurt tot de Paasnacht, de nacht van zaterdag 23 op zondag 24 april. Het is de liturgische tijd die voorbereidt op het hoogfeest van Pasen. Voor de christenen betekent het een tijd van inkeer en herbronning: een terugkeer naar de bron, naar het zuivere leven zoals het evangelie het de volgelingen van Jezus voorhoudt. De tijd bij uitstek ook om zich vrij te maken van 'onwaarden' als hebzucht, eerzucht en heerszucht; om de ballast los te laten die zich in het dagelijkse leven opdringt; om, meer dan anders, tijd te maken voor gebed, bezinning en vasten. Lees meer op www.on-GELOOF-lijk.be (veertigdagentijd.

Vastenspiritualiteit rond de kruisweg

1. De kruiswegoefening

KruiwegDe kruisweg is een nabootsing van de lijdensweg van Christus vanaf het gerechtsgebouw tot op de heuvel van Golgotha. Ieder schilderij of reliëf beeldt een scène uit het lijdensverhaal van Christus uit. Dit wordt een kruiswegstatie genoemd. Het woord statie is afgeleid van het Latijnse woord statio, dat het staan of stilstaan betekent.

Sinds de vijftiende eeuw ontstond in de katholieke kerk de kruiswegoefening, waarbij de gelovigen biddend en herdenkend langs de veertien kruiswegstaties gaan. Het ontstaan van dit gebruik wordt toegeschreven aan Maria, de moeder van Jezeus, die in Jeruzalem de plaatsen van de kruisweg bezocht. De verspreiding van het gebruik hebben we te danken aan Fransciscus van Assissi.

De veertien staties

  • I. Jezus wordt ter dood veroordeeld (Mt 27,1, Mc 15,15, Lc 23,25, Joh 19,16)
  • II. Jezus neemt het kruis op Zijn schouders (Joh 19,17)
  • III. Jezus valt voor de eerste maal onder het kruis (dit staat niet in de Bijbel, maar er staat dat Jezus niet in staat was het kruis te dragen)
  • IV. Jezus ontmoet Zijn Heilige Moeder (dit staat niet in de Bijbel, maar Maria was bij de kruisiging wel aanwezig)
  • V. Simon van Cyrene helpt Jezus het kruis te dragen (Mt 27,32, Mc 15,21, Lc 23,26)
  • VI. Veronica droogt het aangezicht van Jezus af (dit staat niet in de Bijbel)
  • VII. Jezus valt voor de tweede maal (dit staat niet in de Bijbel)
  • VIII. Jezus troost de wenende vrouwen (Lc 23,28-31)
  • IX. Jezus valt voor de derde maal (dit staat niet in de Bijbel)
  • X. Jezus wordt van Zijn klederen beroofd (dit staat niet in de Bijbel, maar er staat dat de soldaten zijn kleren tijdens de kruisiging verdeelden: Mt 27,35, Mc 15,24, Lc 23,34, Joh 19,23-24)
  • XI. Jezus wordt aan het kruis genageld (Mc 15,24, Lc 23,33, Joh 19,18)
  • XII. Jezus sterft aan het kruis (Mt 27,50, Mc 15,37, Lc 23,46, Joh 19,30)
  • XIII. Jezus wordt van het kruis afgenomen. (Lc 23,53, Joh 19,38)
  • XIV. Jezus wordt in het graf gelegd. (Mt 27,59-60, Mc 15,46, Lc 23,53, Joh 19,42)

naar boven

2. De kruisweg van Sieger Köder

Vind hier de pagina

3.Het veelluik Passie en Verrijzenis van Arcabas

Vind hier de pagina

4. De kruisweg in de kunst

Heel wat kunstenaars hebben een kruisweg gemaakt:

Armand Demeulemeester – Sint-Sixtusabdij Westvleteren (http://www.sintsixtus.be/nl/kruisweg2.htm)

Armand Demeulemeester – Sint-Jozefscollege Torhout (http://www.sip.be/projecten/clio/clio12/kruisweg.htm)

Anna Troost (http://www.agkooltroost.nl/heleweb/kruiswegstaties.html)

Karel Gomes (http://www.pkn.nl/2/info.aspx?page=10831)

Theo Kuijpers (http://www.parochieheer.nl/InfoPar/Actueel/kruisweg.htm)

Lodwar Cathedral, Turkana, Kenya (http://www.sacredspace.ie/lent/stations/kenya/index.php)

De Ludwigskirche in Darmstadt (http://www.flickr.com/photos/xollob58/2081705666/in/set-72157603409058863/)

Leo Dortants (http://www.heuvelrugkerken.nl/kruiswegstaties_van_leo_dortants.htm)

naar boven

5. Meditatie op de zeven kruiswoorden

Wies Beckers schreef een meditatie op de zeven kruiswoorden in Pastorale Perspectieven, maart 2010

 

Vind hier de pagina over de zeven kruiswoorden

6. Hedendaagse interpretatie van de kruisweg

Er bestaan ook herinterpretaties van de kruisweg, toegepast op het leven van sommige mensen. Een voorbeeld hiervan is de kruisweg van de immigrant, een realisatie van Kerkwerk Multicultureel Samenleven - KMS en het oecumenisch netwerk AMOS:

Kruisweg van de immigrantUitnodiging om binnen te stappen in één van de meest actuele maar tegelijk ook pijnlijke kwesteis van onze tijd

'Tot leven komen I Kruisweg van de immigrant' is een uitnodiging om het verhaal van de immigrant te beluisteren en te bekijken als een bittere realiteit die bol staat van hoop en levensverwachting. Over immigratie en immigranten wordt veel geschreven en verteld. Het behoort tot de dooddoeners dat ‘migratie van alle tijden is’. Anderen zeggen dat ‘migratie een recht’ is. Het is gewoonte geworden om immigranten te koppelen aan ‘de noodzakelijke integratie’. In meer extreme middens gaat het over ‘aanpassen of opkrassen’.

Daarmee is niet alles gezegd. Dat weten we. Immigratie heeft oorzaken. Heel persoonlijke, maar ook maatschappelijke. Heel eenvoudige, maar ook heel complexe. Van naderbij bekeken is immigratie een dramatisch gevolg van ongelijkheid, sociaal onrecht en van een cultuur van onverantwoordelijk omgaan met mekaar en met onze planeet. Dat willen we in deze kruisweg verbeelden, laten zien en horen. Vanuit een dubbel perspectief. Doorheen dit lijdensverhaal schittert immers ook de hoop van degenen die ‘op weg’ moeten. Langs de lijdensweg, want dat is het, breekt licht door. Vernedering, misprijzen, uitbuiting zijn niet ‘heerlijk’, integendeel. Toch vindt in elke stap, in elke stukje afgelegde weg de opstanding al haar veerkracht.

Jezus van Nazareth, Christus, gaat op Golgotha dezelfde weg. Na lichamelijke pijn, geestelijk verstoten, maatschappelijk uitgespuwd, verlaten en vol wanhoop, onverwacht opnieuw beademd door de Geest met de kracht van de verrijzenis. In het najaar 2008 bezocht Saddie Choua twintig immigranten in België met de Kruisweg van Jezus. Statie na statie vertelden ze fragmenten uit hun ‘immigrantenverhaal’. De herkenning was groot. Elisabeth Verwaest componeerde in vijftien foto’s nieuwe kruiswegstaties vanuit hun getuigenissen.

Meer info over dit project of bestelling via: amos@kms.be
Vorm: In posteruitgave; als tentoonstelling; op CD-Rom voor beeldprojectie; op canvas; als tekstbrochure
Prijs: In postervorm (16 afdrukken op licht karton in doos - formaat A3): € 25 (excl. verz.); Als tentoonstelling (16 roll-ups- deurformaat): huurprijs afhankelijk van aanvraag en duurtijd; Als tekstbrochure (64 pagina's- formaat A5) met divers tekstmateriaal voor individueel of groepsgebruik bij verschillende gelegenheden: € 1,50 (excl. verz.); Als fotoprint op canvas (16 panelen- formaat A2): € 250.

Enkele nuttige websites

http://sacredspace.ie/nl
www.lowimpactman.be
www.velt.be
www.vegetarisme.be
www.broederlijkdelen.be
www.pray-as-you-go.org
www.dagelijksevangelie.org
ond.vsko.be (klik links onderaan op ‘Vastentijd & Pasen’)

naar boven