Achtergrondinformatie
Ontstaan
De eerste wortels voor het feest van Allerheiligen liggen in het Oosten. Dit feest vindt zijn oorsprong in de verering van de martelaren. Dit waren christenen die gedurende de christenvervolgingen hun trouw aan het christelijk geloof met de dood moesten bekopen. In het midden van de vierde eeuw werden in Rome reeds meerdere martelaren op hun sterfdag (of hun eigenlijke geboortedag) gevierd.
Tegen het einde van de vierde eeuw begon men aan deze lijst ook ‘confessores’ of belijders toe te voegen. Dit zijn christenen die omwille van hun geloof zware straffen hadden gekregen, maar hierbij niet gestorven waren. Nog later werden christenen toegevoegd, die door hun voorbeeld getuigenis hadden afgelegd van hoe een christen hoort te leven. Deze lijsten verschilden van streek tot streek, want iedere gemeenschap herdacht zijn eigen martelaren. Met de verspreiding van relikwieën werden ze ook opgenomen op de lijsten van andere gemeenschappen.
In grote gemeenschappen, zoals Rome of Antiochië, was het niet meer mogelijk om elke martelaar op zijn eigen dag te vieren en zo ontstonden de eerste gemeenschappelijke feesten. Ook hier treden weer verschillen op van streek tot streek. Zo ging men in Oost-Syrië dit feest houden op de eerste vrijdag na Pasen, maar in Constantinopel wordt dit gevierd op de eerste zondag na Pinksteren. In Rome gebeurde dit op 13 mei. In de achtste eeuw breidde paus Gregorius III het feest voor de martelaren uit voor alle heiligen, dus ook diegene die niet waren gestorven voor het christelijk geloof.
In 843 vroeg Lodewijk de Vrome aan paus Gregorius IV om de datum van 13 mei te verschuiven naar 1 november, omdat men dit boven de Alpen reeds algemeen deed bij het begin van het winterseizoen. Dit feest was ontstaan als christelijk antwoord op een keltisch feest dat gevierd werd in de vooravond van 31 oktober, Samhain genaamd. Dit feest was het afsluiten van het zonnehalfjaar en een voorbereiding op het winterhalfjaar.
Samhain was een vruchtbaarheidsfeest, waarbij de laatste vruchten van het veld werden geoogst en een deel daarvan werd verbrand en op de velden gestrooid, om het land vruchtbaar te maken voor het volgende landbouwseizoen. Tegelijkertijd was het een slachtfeest, waarbij de kuddes werden uitgedund, zodat enkel de sterke en gezonde dieren werden gespaard om in het voorjaar voor een nieuwe kudde te zorgen. Samhain was ook een nieuwjaarsfeest en een dodenvereringsfeest.
Men vreesde de donkere winternachten, waarin allerlei geesten ronddwalen en waartegen men zich wilde beschermen. Druïden gingen voortekenen interpreteren en brachten allerlei offers om de onvriendelijke goden gunstig te stemmen. Daarnaast wilde men de familiegeesten verwelkomen en te vriend houden. Hiervoor zette men bieten en ander veldgewas buiten. Ook werden lampen uit suikerbieten gesneden en rond het huis opgesteld. Tijndens Samhain werden alle vuren in de huizen gedoofd en staken druïden grote vuren aan op de heuvels. Iedereen droeg het nieuw vuur in een uitgesneden biet naar zijn eigen huis.
Vanuit het christendom werd dan het volgende voorgesteld: op 1 november mogen wij een beroep doen op alle heiligen om ons bij te staan en te beschermen gedurende het komende jaar. Dit heeft gevolgen gehad voor de verdere ontwikkeling van de heiligenverering. In de volksdevotie werden zij voornamelijk gezien als beschermers en voorsprekers bij God, terwijl zij aanvankelijk geëerd werden om hun voorbeeldig leven.
Bron: J.LAMBERTS, Volksgebruiken in de loop van het liturgisch jaar, Averbode, Altiora, 2001, p. 162-166.
Voor meer info, zie: http://www.kuleuven.be/thomas/basisonderwijs/in_de_kijker/5a_halloween.php
Betekenis
Het Allerheiligenfeest verenigt de aardse Kerk met de hemelse Kerk. Het gaat in deze viering dus niet alleen om de heiligen die gecanoniseerd zijn door de Kerk, maar ook om alle overledenen die reeds zijn thuisgekomen in het huis van de Vader.
Bron: J.LAMBERTS, Volksgebruiken in de loop van het liturgisch jaar, Averbode, Altiora, 2001, p. 166.