Pastorale zorg in de verschillende sectoren
Hieronder wordt pastorale zorg besproken vanuit een christelijk (katholiek) perspectief:
- Pastorale zorg in het ziekenhuis
- Pastorale zorg in het woon- en zorgcentrum
- Pastorale zorg in voorzieningen voor personen met een handicap
- Pastorale zorg in psychiatrische centra
- In het luik 'pastor zijn' vindt u nog meer info over de verschillende sectoren
Pastorale zorg in het ziekenhuis
Een ziekenhuispastor begeleidt in de eerste plaats patiënten en familie. Hij/zij biedt zich aan als een tijdelijke gesprekspartner van de patiënt, van wie het leven door de ziekenhuisopname spannend en onzeker is geworden.
Soms kan er sprake zijn van een (langdurig) ziekteproces, maar een ziekenhuisopname heeft altijd iets weg van een crisis. Hiermee bedoelen we een ingrijpende gebeurtenis, die de patiënt raakt in zijn/haar lichamelijk, psychisch, sociaal en geestelijk functioneren.
De pastor wil de patiënt daarom nabij zijn in deze moeilijke periode en hem/haar een luisterend oor aanbieden. De pastor staat open voor een gesprek, maar laat het aan de patiënt over in hoeverre hij/zij zijn/haar religieuze beleving ter sprake brengt. Omdat de ziekenhuisopnames steeds korter duren, gaat het in het ziekenhuis vaak om eenmalige gesprekken.
Meestal gebeurt het dat de verpleegkundigen de pastor attent maken op patiënten die een pastoraal gesprek zouden wensen. Pastores nemen soms deel aan patiëntenbesprekingen samen met de andere zorgverleners die aan het bed van de patiënt komen.
Veel artsen en verpleegkundigen hebben geen voeling meer met geloof en kerk, maar tegelijk is het belangrijk dat ze een gevoeligheid ontwikkelen voor geestelijke en religieuze vragen. De pastor kan hen daarbij via info en vorming ondersteunen.
Ook familieleden zijn welkom bij de pastor. Het is voor hen bijvoorbeeld niet altijd gemakkelijk om de patiënt achteruit te zien gaan, of om geconfronteerd te worden met nieuwe familiale situaties omwille van de ziekte van hun familielid. De pastor is voor hen graag een luisterend oor.
Naast gesprekken met patiënten/familieleden kan de pastor ook geroepen worden voor liturgische momenten op de kamer. Het gaat hierbij meestal om korte gebedsmomenten bij patiënten waarmee het even moeilijker gaat.
Ook verzorgt hij/zij op vele plaatsen regelmatig vieringen in de kapel, waarvoor de patiënten en familieleden worden uitgenodigd. Patiënten die hier omwille van diverse redenen niet bij aanwezig kunnen zijn, krijgen de mogelijkheid om de communie te ontvangen op de kamer. Soms worden ook vieringen met het sacrament van de ziekenzalving aangeboden. De kapel wordt doorheen de week meestal gebruikt als stille ruimte.
Tot slot is het ook belangrijk dat de pastor op de hoogte is van de religieuze gebruiken in andere religies, zodat hij/zij patiënten kan doorverwijzen waar nodig.
Pastorale zorg in het woon- en zorgcentrum
Bij het woord ‘woon- en zorgcentrum’ kan men denken aan instellingen voor ouderen. Het is heel belangrijk om hier een aangenaam woonklimaat te creëren, zodat mensen zich gaan thuisvoelen.
Woon- en zorgcentra worden meestal ingedeeld in verschillende afdelingen, afhankelijk van de hoeveelheid zorg die de bewoners nodig hebben. Elke afdeling vraagt een eigen aanpak, maar het is vooral de pastorale zorg bij dementerende bewoners, die een heel eigen wijze van communicatie vraagt.
Een pastor in een woon- en zorgcentrum bouwt zowel kortstondige als langdurige relaties op met bewoners en hun familie. Hij/zij luistert naar hun levensverhalen en helpt bewoners met het opmaken van hun levensbalans. Het gaat hier niet alleen om gesprekken maar ook om het steunen en bevestigen van bewoners via schroomvol lichamelijk contact.
De pastor heeft ook aandacht voor ethische thema’s, vooral degene die te maken hebben met de dagelijkse zorg of met het levenseinde.
Bij het voorgaan in de liturgie zoekt de pastor een evenwicht tussen klassieke (omwille van de herkenbaarheid) en hedendaagse (omwille van de levensbetrokkenheid) vormen.
De pastor onderhoudt ook goede contacten met de personeelsleden en werkt samen met de dienst animatie, ergo- en kinesitherapie.
Pastorale zorg in voorzieningen voor personen met een handicap
De pastorale zorg in voorzieningen voor personen met een handicap heeft de afgelopen decennia een eigen deskundigheid ontwikkeld. Centraal staat, net als in de ouderenzorg, de aandacht voor het levensverhaal. Via creatieve werkvormen richt de pastor zich op de persoonlijke beleving van dit verhaal. Daarnaast gaat er ook veel aandacht naar het uitwerken van aangepaste vieringen met veel symboliek. Een bekend voorbeeld hiervan zijn de snoezelvieringen met personen met een mentale beperking. De pastor heeft ook veel aandacht voor de familie van de bewoners.
Pastorale zorg in psychiatrische centra
In psychiatrische centra zijn zorgverleners van verschillende disiplines met mensen in gesprek. Het is voor een pastor belangrijk om ook op de hoogte te zijn van de inzichten uit de psychiatrie en psychotherapie.
Het geestelijke lijden grijpt diep in op het leven van de patiënt en kan de eigen zinbeleving ernstig in vraag stellen. De aanwezigheid van de pastor geeft de mensen de ruimte om de crisis die ze doormaken uit te houden.
Pastores werken vaak met groepen van patiënten rond thema's die de spirituele dimensie van de mens raken. Via liturgische vieringen en individuele rituelen wordt een verbondheid geschapen die ruimte biedt voor het spiritueel doorleven van de situatie.
Mensen die in een psychiatrisch centrum verblijven, worden vaak geplaagd door diepe gevoelens van angst en schuld, die hun geloof en hun godsbeeld kleuren. Bepaalde godsbeelden kunnen mensen dieper in de put helpen. Van de pastor wordt de nodige deskundigheid verwacht om hiermee te kunnen omgaan.
Pastores vervullen vaak de rol van vertrouwenspersoon voor hun patiënten. Het gebeurt ook dat de pastor een specifieke rol vervult binnen het behandelteam.
