Geschiedenis van de pastorale zorg
Verkondigen: kerugmatisch pastoraat
Het woord pastorale zorg roept wellicht nog de idee op van een priester die het geloof komt verkondigen en mensen probeert te overtuigen van het belang van het christelijke geloof.
Deze vorm van pastorale zorg kwam tot in de jaren vijftig vrij veel voor. We spreken hierbij over ‘kerugmatisch pastoraat’. Dit is afkomstig van het Grieke woord ‘kerugma’, wat zoveel betekent als verkondiging.
Voor priesters uit die tijd was de verkondiging sterk verbonden met het toedienen van de sacramenten. Kenmerkend was dat de pastor voor zichzelf en voor zijn omgeving een duidelijke identiteit had.
Nabij zijn: evenmenselijk en therapeutisch pastoraat
Later stelde men deze vorm van pastorale zorg in vraag. De klemtoon kwam sterker te liggen op de ondersteuning van mensen in al hun levensvragen.
In die periode werd het ook voor leken mogelijk om pastor te worden.
In het pastoraat ging het dan meer om menselijke nabijheid. Een pastorale relatie was een vriendschapsrelatie, waarbij de pastor de ander ondersteunde.
Een andere vorm was sterk gericht op professionalisering van het beroep, waarbij men therapeutische inzichten ging integreren. De nadruk kwam te liggen op de persoonlijke ervaringen en emoties van de gesprekspartner. Daarbij ging pastorale zorg sterk op psychotherapie lijken en kwam de vraag naar de eigenheid van beide vormen van zorgverlening centraal te staan.
Interpreteren: hermeneutisch pastoraat
De laatste decennia, zeker sinds de jaren ’90 van de vorige eeuw, heeft pastorale zorg veel meer tot doel om mensen te helpen om hun levensverhaal te vertellen en te interpreteren. De pastor helpt hierbij om elementen van zingeving en geloof een plaats te geven. In dit geval spreken we van ‘hermeneutisch pastoraat’. Ook hier is de naamgeving gebaseerd op een Grieks woord ‘hermeneuein’, wat staat voor interpreteren en vertalen.
Centraal staat het gesprek tussen twee mensen, waarbij nieuwe inzichten en emoties naar voor kunnen komen. De gesprekspartner wordt ook uitgenodigd om met de pastor stil te staan bij verhalen en thema’s uit de bijbel en de christelijke traditie, zonder dat dit opgedrongen wordt. De vorige vormen van pastoraat zijn in deze benadering niet verdwenen Een hermeneutische pastor wil de positieve aspecten ervan in het eigen werk integreren .
Ook bestaan er hedendaagse varianten van de vroegere modellen.
Zo is het vriendschapsmodel opnieuw meer centraal komen te staan. Men spreekt hierbij van ‘presentie’, aanwezigheid of medemenselijkheid.
De contextuele benadering van pastorale zorg, die zich baseert op inzichten van de psychotherapeut Nagy, kan gezien worden als een variant van het therapeutisch pastoraat.
Het ‘mystagogische’ pastoraat, waarbij het Griekse woord ‘mystagogein’ staat voor de inleiding in het (goddelijke) mysterie, wil aansluiten bij de traditie van de verkondiging, zonder de opdringerige kant ervan.
Tenslotte wil men vandaag ook de kijk op pastoraat verbreden. Het is belangrijk dat de pastor in relatie treedt met de omgeving waarin hij of zij werkt. Hij of zij is dan zowel een netwerker, vormingswerker of ethicus, als een ‘profeet’ die opkomt voor de zwakkeren in de organisatie, die hen bekrachtigt en stem geeft aan hun noden.
