YOT-project: Mater
Voor veel hedendaagse kunstenaars is de Bijbelse Maria niet de eerste inspiratiebron. De ‘dienstmaagd des heren’ lijkt immers, naast bescherming, vrouwelijkheid en dienstbaarheid, ook datgene te vertegenwoordigen waarvoor veel mensen meewarig de schouders ophalen: maagdelijkheid, onderdanigheid, voorspraak, devotie.
In dit project staat de volgende vraag centraal: wat kan in onze moderne cultuur de betekenis zijn van een Mariafiguur met deze soms botsende eigenschappen ?
Tussen een eng vrouwbeeld uit sommige tradities en de schamperheid ten aanzien van de Bijbelse Maria staat een kritische en onbevangen blik van tien kunstenaars – vijf vrouwen en vijf mannen - die vanuit verschillende disciplines de Materfiguur benaderen.
In 2008 ging deze tentoonstelling door in de Magdalenakerk in brugge. Het project liep over drie periodes, waarbij telkens een thema centraal werd gezet.
Periode 1: Mater – geborgen
De eerste periode werd getiteld “Mater – geborgen”. Vier kunstenaars probeerden dit in hun werk te verbeelden. We stellen er drie aan u voor:
Annemie Goderis
Annemie Goderis maakte een mantel uit wilgentenen en foto’s. Ze ziet de mantel als plaats van bescherming, troost, vertrouwen, mededogen, moederschoot, liefde, omhullen en loslaten, begrijpen en voelen, het rationele en het intuïtieve. Je kon binnengaan in de mantel en uw eigen tekst opschrijven over moeders. Dit kon een beeld of een herinnering zijn, zowel positief als negatief.
Pia Burrick en zoon Timo
Pia Burrick en haar zoon Timo schilderde op 12 spiegels op water 1 moeder met kind, geïnspireerd door mensen met wie zij samenwerkte in Gambia. Op witte stukken glas schreven kinderen in alle talen het woord “Mama”.
Arnold Hilderson
Arnold Hilderson maakte een vlak bestaande uit 480 canvasjes, waarvan een derde bestaat uit beeldmateriaal. Het gaat hier over bewerkte foto's, verwijzingen naar kunst, naar bekende en onbekende vrouwen, naar het dagelijks leven als evenveel vragen rond de Mariafiguur. Een mix van hedendaagse beeldcultuur, soms intuïtief of associatief, vaak ook kritisch doordacht. Wit staat voor zuiverheid en licht maar ook voor onvermogen en ongeloof. De sinaasappels mogen door het publiek verplaatst worden en dienen als warm contrast met het koele blauw.
Periode 2: Mater – gegrond
In de tweede periode staat het thema “Mater – gegrond” centraal. In deze periode werd opnieuw het werk van 4 kunstenaars centraal gesteld. We stellen er andermaal 3 aan u voor:
Philippe Marchand
Philippe Marchand maakte een aluminiumsculptuur van 4 meter hoog, “Venus” getiteld. We laten laten de kunstenaar zelf aan het woord:
“Dit werk uit een serie werken over archetypes heeft naast de meer gesloten steensculpturen een open structuur: het archetype van Venus, de mater”.
“Mijn keuze voor deze locatie: het watervlak en zijn spiegelwerking, de stilte er om heen, de zuilen die naar de hoogte streven enzich samenvinden in een spitsboog, de lichtinval van de vensters”.
“Het Maria-archetype is zeer belangrijk als oerbeeld van wijsheid”.
“De Nederlandse natuurfenomenoloog Frits Julies beïnvloedde m'n zoektocht”.
“De berkenboom geldt als vertegenwoordiger van het vrouwelijke archetype. Aluminium leek daarvoor het geschikte materiaal; reflecterend, licht-duister, lucht, licht”.
Dora Seaux
De kunstenares beschilderde 6 doeken rond het thema “Mater”, waarvan 4 doeken speciaal gecreëerd werden voor het project. Ze belichten het thema Maria of Oermoeder vanuit vier elementen. Ze werkt hiervoor met een transparante aquareltechniek die af en toe dekkend wordt. Uit de kleuren duiken motieven op: tronende koningin, kroon, water, aarde, lucht, duif, sterren, zon, maan. hemelsferen, aureool. Het wezen vrouw zweeft boven de wateren der schepping. De kracht van kleuren en tinten, herinnering aan de Mariagestalten in de klassieke kunst, verwijst naar een spirituele werkelijkheid.
Dien Debruyn
Dien Debruyn maakte 6 beelden uit marmer en graniet die voor haar uitbeelden wat Mater Dei betekent. “Het beeld van de Mater Dei is een oerbeeld, dat op ons toekomt uit de materie, de prehistorie en de oude culturen. Eens was god een vrouw, die uit zichzelf het leven baarde. Leven en dood, wassen en afnemen, verdwijnen en weer groeien is verbonden met het het cyclische leven van de vrouw. Zulke beelden worden verweven met titels van Maria: Moeder van God, zetel der wijsheid, troosteres van de bedrukten, koningin van de hemel.”
Periode 3: Mater – Verwacht
Stefaan van Biesen & Geert Vermeiren – Femme Femme
De kunstenaars wilden een veld creëren waarbij de ganse ruimte door een specifieke ‘Mater’-idee wordt bepaald.
Een honderd en vijftigtal plastic waterflessen met een Materlabel verwijst naar het moederschap, naar het mysterie van geboorte, het levengevende. De flessen zijn spiraalvormig op de vloer geplaatst. Het eerste spiraal (boven) verwijst naar een aloud baarmoederteken. De andere spiraalvorm (onder) is een cyclisch symbool.
Er wordt een veld gecreëerd waarin de bezoeker een terugkeer ervaart naar een natuurlijkheid, een teruggevonden oorspronkelijkheid, een resonantie met de oerkracht waar het vrouwelijke principe al sinds mensenheugenis symbool voor staat. De vrouw staat voor stromende energie, getransformeerd licht.
Op een ruimtelijke vrouwelijke figuur die men op de rugzijde ziet worden beelden van bronnen geprojecteerd. Zij verankeren het beeld met beelden van zuivering, plaatsen die aarde met de mens verbinden.
Dit idee van verbinding wordt gerealiseerd via de beelden en een soundscape in de ruimte waarbij de bezoeker als het ware in het gebeuren stapt dat beeld en geluid aanwezig stellen. Hij ervaart door de beelden en geluiden die hem omringen een direct contact met de bron van het eeuwig vrouwelijke en de leven gevende aarde.
De soundscape is gemaakt van vrouwenstemmen uit alle delen van de wereld. Zij zijn de moeders van alle tijden, van alle continenten. Hun verhaal is een spiegel van het Maria gebeuren. Soms zijn ze gevlucht om te overleven, hun relaas is als de vlucht naar Egypte. Ook zij zijn niet gespaard van machten die gewetenloos omgaan met de menselijke erfenis. In deze zin zijn ze de historische emigranten van weleer. Zo maken ze verbinding met de emigratiegolf die heden ten dage in beweging is gebracht. Hun geschiedenis maakt een brug door de eeuwen heen. Het is een voortdurend actualiseren van het begrip ‘migrant’.Migratie is van alle tijden, ook Maria was een vluchtelinge. Ze is een teken van de vluchtende die thuisgekomen is in haar zelf.
Vaak is het beeld van Maria een van anonimiteit. Ze plaatst zich niet op de voorgrond, ze laat dingen gebeuren en berust liefdevol in de loop van het leven.
Deze nederigheid vinden we ook terug in tal van andere godsdiensten. In het Boeddhisme is het, de vrouw van de Boeddha, die een mysterie blijkt te zijn voor zij die deze leer volgen.
Als Gautama, de prins die op punt staat Boeddha te worden, zijn vrouw verlaat (het wereldse), verliest men ieder spoor van deze vrouw. Haar anonimiteit verbergt een berusting in het feit dat haar geliefde haar verlaat om verlicht te worden. Doch is deze anonimiteit geen falen of gemis aan spiritualiteit. Eerder is het een erkennen van een weg die ze zelf ook volgde.
Sidhartha Gautama kon maar Boeddha worden doordat Yasódhará zijn spirituele tegenpool was. Het vrouwelijke principe is schijnbaar op de achtergrond verdrongen, maar is zeer sterk aanwezig. Zij belichaamd het principe van ‘stille werker’. Het in beweging zetten, niet door een activiteit die zich extravert wil tonen in de maatschappij, maar die onderhuids en in een stille intensiteit veranderingen doorzet.
Bij Maria is zij de anonieme moeder die op de achtergrond blijft maar die haar zoon met spirituele liefde omgeeft.
Jan De Wachter - Omphalos-kapel
De omphalos-kapel is een constructie van een kleine zone in de kerk, waarbinnen een audiovisueel gebeuren plaatsvindt. Het oog en oor worden poorten tot herinneringsbeleving. De toeschouwer wordt via koptelefoon met geprepareerde geluiden (waaronder moederstemmen in het bijzonder) in kontact gebracht met zijn herinneringsziel. De beelden die hij aanschouwt geven aanleiding om een meditatieve excursie te versterken.
De beelden, twee grote, panoramische foto’s, tonen een figuur, de kunstenaar, tijdens een act. De foto’s werden genomen op bijzondere locaties. De Omphalos-performances noopten, verlangden, zochten een binding te verkrijgen met de navel van de Aarde.
Geert Vermeire, Stefaan van Biesen en Lutgart Van Ballaer – Woorden op water
Alle werken die getoond werden in de Magdalenakerk stonden niet op zichzelf, maar waren verbonden, ze resoneerden als het ware. Vandaar dat resonantie een rode draad was doorheen het gebeuren van deze tentoonstelling. Expliciet stellen we de resonantie aanwezig in het geluid dat de bezoeker omgeeft, zowel tijdens de tentoonstelling als tijdens de performances.
De geluidsdrager bevat een waaier van vrouwenstemmen, vrouwen van binnen en buitenland, migranten en Belgen. Hun stem is de basis van het vrouwelijke principe. 
Deze moederstemmen zijn een vermaterialisering van vrouwelijke krachten, van muzikaliteit, van empathie, aangeraakt worden via de stem, bewogen worden door de Mater. Klankwoorden zijn dragers van licht. Zij vertolken de universaliteit van Maria, als moeder aller moeders.
Boven het bassin in de kerk, gevuld met water, zweeft een papieren brief in kegelvorm met aantekeningen: 'woorden op water'. Deze werden voorgelezen tijdens de opening van de tentoonstelling.
Jan De Wachter, Geert Vermeire, Stefaan van Biesen en Lutgart Van Ballaer – performance
Vijf zwangere moeders werden tijdens de performance uitgenodigd om plaats te nemen op een ligbed met kussens. Jan De Wachter vertelde over de omringende geluiden die het ongeboren kind hoort. Het kind hoort niet alleen de moederstem, maar tevens de geluiden die de organen in het lichaam maken. Het kind kan selecteren wat het niet en wel wil horen. Het meest prikkelende voor de foetus is de moederstem.
Geert Vermeire en Lutgart Van Ballaer lazen gedichten van Geert Vermeire. Stefaan van Biesen liet een klankschaal resoneren op het lichaam van de rustende dames, een resonantie die trilde op elke dame haar eigen frequentie.
De stem, woorden, zijn klanklandschappen waarbij deze klanken vloeien in de ruimte. Ze zijn niet conserveerbaar, ze lossen op en deinen uit in een aanwezigheid die een schijnbare afwezigheid is.
Bron: al deze teksten zijn mits enige aanpassing terug te vinden op de website van het YOT-project: www.yot.be
